پست،
کهنترین و گستردهترین نوع ابزار ارتباطی بین مردم یک کشور با ساکنان
دیگر سرزمینها و مناطق جهان به شمار میرود به طوریکه جوامع رشد یافته
برای تحقق توسعهی خود به این شبکهی ارتباطی توجه داشته و با
برنامهریزی کلان برروی به پست بهای فراوانی دادهاند؛ 17 مهرماه روز
جهانی پست از دیرینهترین ابزارهای ارتباطی است و به این بهانه در این
گزارش به بخشی از تاریخچهی پست در جهان، ایران و اتحادیهی جهانی پست
پرداختهایم.
به گزارش خبرنگار
ارتباطات خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، در کتب تاریخی آمده است:
هخامنشیان دارای شبکهی پستی منظم و کارآمدی بوده که دستورات و فرامین
دولتی را منتقل میکردند. با حمله اسکندر و انقراض سلسله هخامنشیان و
مشاهده این چنین تشکیلات گسترده اطلاعاتی آن را همراه خود به جامعه آن روز
یونان برد و سپس در اروپا تا اوایل قرن 12 میلادی از آن استفاده شد.
نخستین ادارهی غیررسمی پست
عمومی در قرن 12میلادی پس از تاسیس دانشگاه بلونیا در ایتالیا بوجود آمد.
نیم قرن بعد دانشگاه پاریس با اقدام مشابه این عمل را برای رساندن
نامههای دانشجویان خود تکرار کرد و توسط شاه فرانسه پست دانشگاه به رسمیت
شناخته شد و در سال1636 لویی دوازدهم ادارهی پست عمومی را در پاریس تاسیس
کرد و در سال 1591 در انگلستان الیزابت اول پست را ملی اعلام کرد.
با توسعهی پست در قرنهای 18-
16 که مبادلات بین دولتهای مختلف صورت میگرفت، نبود تعرفه واحد بزرگترین
مشکل بود تا این که در سال 1840رونالد هیل با پیشنهاد چاپ اوراق بهادار
کوچک و الصاق آن بر روی نامهها و مرسولات مبنای انتشار اولین تمبر دنیا
را در انگلستان بنا نهاد.
سپس در سال 1874 به منظور
تبادل سریعتر و راحتتر مرسولات پستی در اروپا 22 کشور اروپایی و
آمریکایی در شهر برن سوئیس با توافق یکدیگر اتحادیه پست بینالملل را
تاسیس کردند.
در سال 1878 اتحادیهی
جهانی پست UPU)UNION POST UNIVERSAL) به جای اتحادیه پست بینالملل تشکیل
شد و امضا کنندگان بر اساس توافق به عمل آمده، یک قلمرو پستی را تشکیل
دادند که آزادی ترانزیت برای مبادله متقابل مرسولات را در سراسر قلمرو و
اتحادیه تامین و تضمین میکرد.
نام این اتحادیه پس از 4 سال با
پیوستن کشورهای دیگر، به " اتحادیه جهانی پست " تغییر یافت. از سال 1969
روز 9 ماه اکتبر ( 17مهرماه) هر سال به عنوان روز جهانی پست تعیین شد و
ایران در سال 1256 هجری شمسی به عنوان بیست و نهمین عضو، به این اتحادیه
پیوست.
فعالیتهای پستی در ایران
قدمتی سه هزار ساله دارد و حتی برخی از مورخان ایرانیان را مبتکر ارتباط
پستی میدانند؛ آنچنانکه گزنفون و هرودوت هر دو ابتکار تاسیس تشکیلات
چاپار را به ایرانیان نسبت میدهند که ایران دارای شبکه منظم پیک و چاپار
بود و این شبکه در دورهی اشکانیان و ساسانیان نیز اداره میشد.
با فتح ایران توسط
اعراب این تشکیلات به نام دیوان برید تغییر نام گرفت که وظیفه این دیوان
جاسوسی و خبرچینی بود تا این که در دوره صفویه با استقرار حکومت فراگیر
مرکزی و بنا به ضرورت وقت چاپارخانهها به صورت منظم و مرتب انجام وظیفه
میکردند.
با روی کار آمدن سلسله
قاجاریه و تحت تاثیر قرار گرفتن از فرهنگ غرب، فکر تاسیس پست جدید در زمان
فتحعلی شاه مطرح شد اما بنا به دلایلی مسکوت گذاشته شد. تا این که
امیرکبیر بیش از صد و پنجاه سال پیش پست نوین ایران را پایهگذاری کرد.
او خطوط منظم چاپارخانه را
راهاندازی کرد و طی فرمانی در سال 1267 مقرر شد که هر ماه دو مرتبه یکی
در اول و یکی در پانزدهم ماه چاپارها به 8 منطقه اصلی کشور رفته و مراجعه
کنند. تا اینکه در سال 1297 هجری قمری ناصرالدین شاه دستور داد تا موسسه
پست آن روز به وزارت تبدیل شود و اداره آن را به امین الملک، وزیر وظایف و
رییس دارالشورا سپرد.
پس از صدارت امیر کبیر، تحولات
تازهای در پست کشور ایجاد گردید، فعالیت پستی کشورهای استعمارگر تعطیل شد
و پیکهای پست ایران، با نظم و نظامی تازه که امیر کبیر ایجاد کرده بود با
سرعت و دقت بسیار، امور مراسلاتی را انجام میدادند.
بعد از تاسیس وزارت پست، در
دوره پهلوی با تاسیس راههای شوسه و با استفاده از وسایط نقلیه مختلف
تشکیلات پست توسعه فراوان یافت و در سال 1367 شرکت پست جمهوری اسلامی
ایران در قالب شرکتی دولتی برای تامین و تعمیم خدمات پستی در سراسر کشور و
هماهنگ با آخرین پیشرفتهای تجربی و تکنولوژی ارتباطی سازماندهی شد.
طبق شواهد موجود در ایران
نخستین تمبرهای پستی در تهران و در سال 1247 (1897) در دوره ناصرالدین شاه
قاجار به چاپ رسیده است. قبل از این دوره، مسوولان دفاتر پستی از مهرهایی
با مرکبه